Właściwości rooibosa – co mówią badania?
Rooibos (Aspalathus linearis) jest naturalnie bezkofeinowym naparem pochodzącym z Republiki Południowej Afryki. Zawiera szereg związków roślinnych, przede wszystkim polifenole, które od lat są przedmiotem badań naukowych.
Największe zainteresowanie badaczy budzą jego właściwości antyoksydacyjne oraz potencjalny wpływ na stres oksydacyjny, gospodarkę lipidową i metabolizm glukozy.
Warto jednak od razu zaznaczyć: wiele badań nad rooibosem przeprowadzono w laboratorium lub na zwierzętach, a liczba dobrej jakości badań klinicznych z udziałem ludzi jest nadal ograniczona. Dlatego rooibos warto traktować przede wszystkim jako element codziennej diety, a nie jako środek leczniczy.
Jakie związki zawiera rooibos?
Rooibos zawiera różne związki polifenolowe, w tym flawonoidy. Jednym z najbardziej charakterystycznych jest aspalatyna (aspalathin) – dihydrochalkon szczególnie kojarzony z Aspalathus linearis.
W rooibosie występują również m.in.:
- notofagina,
- orientyna,
- izoorientyna,
- witeksyna,
- izowiteksyna,
- kwercetyna,
- luteolina.
To właśnie zawartość polifenoli odpowiada za dużą część zainteresowania rooibosem w badaniach naukowych.
Rooibos a antyoksydanty
Jedną z najlepiej poznanych cech rooibosa jest obecność związków o aktywności antyoksydacyjnej.
Antyoksydanty pomagają neutralizować reaktywne formy tlenu i są elementem naturalnych mechanizmów ochronnych organizmu przed stresem oksydacyjnym.
Badania laboratoryjne bardzo dobrze pokazują aktywność antyoksydacyjną składników rooibosa. Badania na ludziach są mniej liczne, ale również dostarczyły interesujących wyników dotyczących markerów stresu oksydacyjnego.
Nie oznacza to jednak, że wypicie filiżanki rooibosa „usuwa wolne rodniki” lub zapobiega konkretnym chorobom. Tak daleko idących wniosków obecne badania nie pozwalają wyciągnąć.
Rooibos a cholesterol i układ krążenia
Jedno z częściej przywoływanych badań klinicznych objęło 40 osób z czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Uczestnicy pili sześć filiżanek fermentowanego rooibosa dziennie przez sześć tygodni. Po okresie spożywania rooibosa badacze zaobserwowali korzystne zmiany części markerów stresu oksydacyjnego oraz profilu lipidowego, między innymi stężenia LDL, HDL i trójglicerydów. To interesujący wynik, ale należy pamiętać, że było to niewielkie badanie i nie wystarcza ono do stwierdzenia, że rooibos obniża cholesterol lub chroni przed chorobami serca.
Inne niewielkie badanie przeprowadzone na 17 zdrowych osobach wykazało krótkotrwałe zmniejszenie aktywności enzymu konwertującego angiotensynę (ACE) po wypiciu rooibosa. Znaczenie kliniczne tego efektu pozostaje jednak niejasne.
Rooibos a poziom cukru
Potencjalny wpływ rooibosa i zawartej w nim aspalatyny na metabolizm glukozy jest kolejnym intensywnie badanym obszarem.
Wyniki części badań laboratoryjnych i na zwierzętach są obiecujące. Istnieją również niewielkie badania z udziałem ludzi, w których obserwowano zmiany parametrów związanych z poziomem glukozy. Dowody kliniczne są jednak obecnie zbyt ograniczone, aby twierdzić, że rooibos obniża poziom cukru albo może być stosowany w leczeniu cukrzycy. Rooibos bez dodatku cukru ma natomiast jedną bardzo prostą zaletę: sam napar praktycznie nie dostarcza cukru i może być alternatywą dla słodzonych napojów.
Rooibos a działanie przeciwzapalne
W badaniach laboratoryjnych związki obecne w rooibosie wykazują również aktywność związaną z procesami zapalnymi. To jeden z powodów, dla których rooibos jest badany w kontekście chorób metabolicznych i układu sercowo-naczyniowego. Tutaj ponownie trzeba jednak rozróżnić wyniki eksperymentów laboratoryjnych od udowodnionego działania u człowieka. Na obecnym etapie badań nie ma wystarczających podstaw, aby traktować rooibos jako środek przeciwzapalny.
Czerwony czy zielony rooibos – który ma więcej antyoksydantów?
Oba rodzaje rooibosa pochodzą z tej samej rośliny – Aspalathus linearis – ale różnią się sposobem przetwarzania. Czerwony rooibos poddawany jest procesowi utleniania, który odpowiada za jego charakterystyczny czerwono-brązowy kolor i łagodny smak. W przypadku zielonego rooibosa utlenianie jest ograniczane. Proces ten wpływa na skład polifenoli.
Zielony rooibos zazwyczaj zawiera więcej niektórych związków fenolowych, w tym aspalatyny, niż rooibos fermentowany. Nie oznacza to jednak automatycznie, że zielony rooibos jest „zdrowszy”. Skład chemiczny to tylko jeden z elementów, a przełożenie różnic w zawartości polifenoli na konkretne korzyści zdrowotne u ludzi nie zostało jednoznacznie określone.
Rooibos nie zawiera kofeiny
Jedną z najlepiej ustalonych cech rooibosa nie jest potencjalne działanie zdrowotne, lecz coś znacznie prostszego: rooibos naturalnie nie zawiera kofeiny. Nie jest poddawany dekofeinizacji. Brak kofeiny wynika z tego, że Aspalathus linearis jest zupełnie inną rośliną niż Camellia sinensis, z której powstają herbata czarna, zielona, biała czy oolong. Dzięki temu rooibos można pić również wieczorem bez zwiększania dziennego spożycia kofeiny.
Więcej na ten temat: Rooibos bez kofeiny →
Rooibos ma niewiele garbników
Rooibos jest często opisywany jako napar o stosunkowo niskiej zawartości garbników w porównaniu z klasyczną herbatą.
Ma to również znaczenie dla jego smaku. Rooibos jest zazwyczaj łagodniejszy i mniej cierpki niż mocno zaparzona czarna czy zielona herbata. Zawartość poszczególnych związków zależy jednak od surowca i sposobu przygotowania naparu, dlatego nie należy traktować rooibosa jako napoju całkowicie pozbawionego związków garbnikowych.
Czy rooibos jest zdrowy?
Najbardziej precyzyjna odpowiedź brzmi: rooibos może być wartościowym elementem zróżnicowanej diety, ale nie jest lekiem.
Ma kilka dobrze ustalonych cech: naturalnie nie zawiera kofeiny, zawiera różnorodne polifenole, zawiera charakterystyczną dla rooibosa aspalatynę, wykazuje aktywność antyoksydacyjną w badaniach laboratoryjnych, niesłodzony napar praktycznie nie dostarcza cukru ani kalorii.
Badania na ludziach wskazują ponadto na potencjalne korzystne efekty dotyczące stresu oksydacyjnego, profilu lipidowego i metabolizmu glukozy, ale baza dowodowa jest nadal niewielka. Dlatego nie ma obecnie podstaw, aby przedstawiać rooibos jako sposób leczenia lub zapobiegania konkretnym chorobom.
Co mówią badania naukowe?
Przegląd badań dotyczących wpływu rooibosa na zdrowie człowieka opublikowany w 2023 roku przeanalizował 18 publikacji obejmujących łącznie 488 uczestników.
Autorzy znaleźli wyniki sugerujące potencjalny korzystny wpływ rooibosa między innymi na profil lipidowy, status antyoksydacyjny i poziom glukozy. Jednocześnie zwrócili uwagę na najważniejsze ograniczenie obecnej wiedzy: badań na ludziach jest niewiele, grupy uczestników są małe, a stosowane dawki i rodzaje rooibosa znacznie się między badaniami różnią.
Potrzebne są więc większe, dobrze kontrolowane badania kliniczne, zanim będzie można formułować mocne wnioski dotyczące konkretnych efektów zdrowotnych.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie właściwości ma rooibos?
Rooibos zawiera liczne polifenole, w tym aspalatynę, i wykazuje aktywność antyoksydacyjną. Badania analizują jego potencjalny wpływ m.in. na stres oksydacyjny, profil lipidowy i metabolizm glukozy, ale liczba badań klinicznych na ludziach pozostaje ograniczona.
Czy rooibos jest antyoksydantem?
Rooibos zawiera związki o aktywności antyoksydacyjnej, przede wszystkim polifenole. Aktywność ta została dobrze udokumentowana laboratoryjnie, natomiast jej dokładne znaczenie zdrowotne u ludzi jest nadal przedmiotem badań.
Czy rooibos obniża cholesterol?
Nie można obecnie stwierdzić, że rooibos obniża cholesterol. W niewielkim badaniu klinicznym zaobserwowano korzystne zmiany profilu lipidowego po sześciu tygodniach regularnego spożywania rooibosa, ale potrzebne są większe badania potwierdzające ten efekt.
Czy rooibos obniża poziom cukru?
Nie ma wystarczających dowodów klinicznych, aby twierdzić, że rooibos obniża poziom glukozy we krwi. Wyniki części badań są obiecujące, ale wymagają potwierdzenia w większych badaniach na ludziach.
Czy rooibos zawiera kofeinę?
Nie. Rooibos jest naturalnie bezkofeinowy – zarówno czerwony, jak i zielony rooibos.
Czy zielony rooibos jest zdrowszy od czerwonego?
Zielony rooibos zawiera zazwyczaj większe ilości niektórych polifenoli, ponieważ nie przechodzi pełnego procesu utleniania. Nie ma jednak wystarczających dowodów klinicznych, aby na tej podstawie stwierdzić, że jest zdrowszy od czerwonego rooibosa.
Podsumowanie
Rooibos jest czymś więcej niż tylko bezkofeinową alternatywą dla herbaty. Zawiera polifenole, w tym charakterystyczną aspalatynę, a jego skład i potencjalne właściwości biologiczne są przedmiotem licznych badań. Najwięcej uwagi poświęca się obecnie jego aktywności antyoksydacyjnej oraz potencjalnemu wpływowi na stres oksydacyjny, profil lipidowy i metabolizm glukozy.
Dotychczasowe wyniki są interesujące, ale nie dają jeszcze podstaw do przypisywania rooibosowi działania leczniczego. Najrozsądniej traktować go jako naturalnie bezkofeinowy napar i element zróżnicowanej diety.
Źródła naukowe
Afrifa D., Engelbrecht L., Op't Eijnde B., Terblanche E. (2023) – The health benefits of rooibos tea in humans (Aspalathus linearis) – a scoping review. Journal of Public Health in Africa, 14(12):2784.
Marnewick J.L. i wsp. (2011) – Effects of rooibos (Aspalathus linearis) on oxidative stress and biochemical parameters in adults at risk for cardiovascular disease. Journal of Ethnopharmacology, 133(1), 46–52.
Persson I.A.L. i wsp. (2010) – Effects of green tea, black tea and Rooibos tea on angiotensin-converting enzyme and nitric oxide in healthy volunteers. Public Health Nutrition, 13(5), 730–737.
