Historia rooibosa — od południowoafrykańskiej tradycji do Twojej filiżanki
Historia rooibosa zaczyna się w południowej Afryce, wśród społeczności związanych z miejscami, gdzie rośnie roślina Aspalathus linearis. Tradycyjna wiedza o jej wykorzystaniu należy do ludów Khoi i San. Na początku XX wieku rozwinął się handel rooibosem, w latach 30. rozpoczęto komercyjną uprawę, a z czasem lokalny napar trafił do odbiorców na świecie. [1][2]
Dziś pijemy go na ciepło, z lodem albo pod mleczną pianką. Warto jednak poznać drogę, którą przeszedł, zanim stał się częścią naszych codziennych rytuałów.
Gdzie zaczyna się historia rooibosa?
Rooibos pochodzi z Republiki Południowej Afryki. Roślina Aspalathus linearis jest związana z zachodnią częścią kraju, między innymi z regionem Cederberg. To krzew o drobnych, przypominających igły liściach, z których przygotowuje się napar. [3]
Choć często nazywamy go herbatą, rooibos nie pochodzi z krzewu herbacianego Camellia sinensis. Jego historia rozwijała się w innym miejscu i wokół innej rośliny niż historia herbaty czarnej czy zielonej. [3]
Kto odkrył rooibos? Rola społeczności Khoi i San
Historia rooibosa nie ma jednego „odkrywcy”. Jej początki wiążą się z lokalną wiedzą o roślinach i ich wykorzystaniu. Południowoafrykańskie władze uznały społeczności Khoi i San za posiadaczy tradycyjnej wiedzy związanej z rooibosem. [2]
Dlatego warto rozróżnić dwie rzeczy: wcześniejsze korzystanie z rośliny oraz późniejsze wprowadzenie jej do zorganizowanego handlu. Osoby, które rozwijały sprzedaż i uprawę rooibosa, przyczyniły się do jego komercyjnego sukcesu. Nie były jednak pierwszymi ludźmi, którzy go znali.
Dokładny moment przygotowania pierwszego naparu pozostaje nieznany. Tradycja przekazywana ustnie nie daje podstaw, aby przypisać mu konkretny rok narodzin.
Początek XX wieku — rooibos trafia do handlu
Jedną z ważnych postaci w komercyjnej historii rooibosa był Benjamin Ginsberg. Według South African Rooibos Council w 1904 roku dostrzegł potencjał lokalnego naparu i rozpoczął handel rooibosem. [1]
Uniwersytet w Stellenbosch opisuje, że rodzina Ginsbergów poznała rooibosa dzięki mieszkańcom okolic Clanwilliam. Kupowała go i sprzedawała w swoim sklepie. Był to ważny krok w drodze od lokalnego produktu do napoju dostępnego poza regionem pochodzenia. [4]
Lata 30. XX wieku — od dzikich zbiorów do uprawy
Kolejnym przełomem było rozwijanie uprawy rooibosa. Istotną rolę odegrał lekarz i przyrodnik Pieter le Fras Nortier, który badał możliwości jego produkcji. Komercyjna uprawa rozpoczęła się w latach 30. XX wieku. [1][4]
Rooibos przestawał być surowcem pozyskiwanym wyłącznie ze stanowisk dzikich. Uprawa umożliwiła rozwój produkcji i stworzyła podstawy branży, która mogła zaopatrywać coraz szerszy rynek.
Ciekawy ślad tej historii zachował się w kolekcji próbek z 1933 roku. Badacze opisani przez Uniwersytet w Stellenbosch porównali ich skład fenolowy ze współczesnym rooibosem. Analiza próbki związanej z Nortierem wykazała podobieństwo do dzisiejszego produktu. To spojrzenie na historię nie tylko przez daty, ale również przez zachowany surowiec. [4]
Nowe oblicza rooibosa: green rooibos i napoje w stylu kawowym
Historia rooibosa obejmuje także zmiany sposobu przetwarzania i podawania. South African Rooibos Council wskazuje 1995 rok jako moment opracowania zielonego rooibosa przez południowoafrykański Agricultural Research Council. W 2006 roku na rynek wprowadzono także napój typu espresso na bazie rooibosa. [1]
To otworzyło kolejne możliwości dla naparu znanego wcześniej przede wszystkim z filiżanki. W RO pokazujemy tę różnorodność między innymi przez ROppuccino — rooibos ze spienionym mlekiem lub napojem roślinnym.
2019 rok — uznanie tradycyjnej wiedzy o rooibosie
1 listopada 2019 roku oficjalnie zaprezentowano w RPA branżowe porozumienie dotyczące podziału korzyści z wykorzystywania tradycyjnej wiedzy o rooibosie. Obejmowało ono przedstawicieli społeczności Khoi i San oraz branży rooibosowej. [2]
Był to ważny moment: uznanie związku między sukcesem handlowym produktu a wiedzą społeczności, które znały go wcześniej. Historia rooibosa stała się również opowieścią o tym, kto powinien uczestniczyć w korzyściach z jego sprzedaży.
2021 rok — ochrona nazwy „Rooibos” w Unii Europejskiej
W 2021 roku nazwa „Rooibos” / „Red Bush” została zarejestrowana w Unii Europejskiej jako chroniona nazwa pochodzenia, czyli ChNP. Podstawą było rozporządzenie Komisji Europejskiej z 28 maja 2021 roku. [5]
Ochrona ta podkreśla związek produktu z jego obszarem geograficznym i zasadami produkcji. Nie jest tym samym co certyfikat ekologiczny — dotyczy pochodzenia i warunków używania chronionej nazwy.
Historia rooibosa w skrócie
| Okres lub rok | Ważne wydarzenie |
|---|---|
| Przed rozwojem komercyjnego handlu | Lokalna wiedza o rooibosie, związana ze społecznościami Khoi i San. |
| 1904 | Benjamin Ginsberg rozpoczyna handel rooibosem według chronologii SARC. |
| Lata 30. XX wieku | Początek komercyjnej uprawy; ważną rolę odgrywa Nortier. |
| 1995 | Opracowanie green rooibos przez Agricultural Research Council. |
| 2006 | Wprowadzenie napoju typu espresso na bazie rooibosa. |
| 2019 | Oficjalna prezentacja porozumienia o podziale korzyści z tradycyjnej wiedzy. |
| 2021 | Rejestracja „Rooibos” / „Red Bush” jako chronionej nazwy pochodzenia w UE. |
Źródła chronologii: [1][2][5].
Jak RO wpisuje się w tę historię?
W RO historia rooibosa ma konkretne miejsca i twarze. Rooibos wykorzystywany w naszych produktach pochodzi od południowoafrykańskich producentów, w tym Wupperthal Original Rooibos Cooperative oraz Heiveld Cooperative. [6]
Chcemy pokazywać tę drogę: od regionu pochodzenia i pracy rolników po napar przygotowany w domu. Bo rooibos to nie tylko kolejny smak do wyboru. To roślina związana z miejscem i ludźmi, których historię warto poznać.
Poznaj miejsce pochodzenia rooibosa, sprawdź jak parzyć rooibosa lub wybierz swój smak RO.
Najczęściej zadawane pytania o historię rooibosa
Kto odkrył rooibos?
Nie znamy jednej osoby, której można przypisać odkrycie rooibosa. Tradycyjna wiedza o jego wykorzystaniu jest związana ze społecznościami Khoi i San. Ginsberg i Nortier odegrali później ważne role w handlu i rozwoju uprawy. [1][2]
Kiedy rozpoczęła się komercyjna uprawa rooibosa?
Komercyjna uprawa rozpoczęła się w latach 30. XX wieku. Jedną z kluczowych postaci tego etapu był Pieter le Fras Nortier. [1][4]
Czy rooibos od zawsze pochodzi z RPA?
Rooibos jest rośliną rodzimą dla Republiki Południowej Afryki. Jego naturalne występowanie i historia wykorzystania są związane z zachodnią częścią tego kraju. [3]
Od kiedy nazwa rooibos jest chroniona w UE?
Nazwa „Rooibos” / „Red Bush” została zarejestrowana w UE jako chroniona nazwa pochodzenia w 2021 roku. [5]
Źródła
- South African Rooibos Council — Rooibos History.
- Rząd RPA — prezentacja porozumienia o tradycyjnej wiedzy, 1 listopada 2019.
- SANBI, PlantZAfrica — Aspalathus linearis.
- Stellenbosch University — Rooibos tea the same as 80 years ago, omówienie badania Stander i in., 2019, DOI: 10.1016/j.jfca.2018.11.001.
- EUR-Lex — rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/865.
- RO Free Tea — O rooibosie.
Wróć do Centrum Wiedzy RO.
Autor: Michał Wiśniewski - właściciel marki RO FREE TEA
